کشور ترکمنستان
کشور ترکمنستان TURKMENISTAN
کشور ترکمنستان در جنوب غربی آسیای مرکزی واقع شده و از شمال به قزاقستان و ازبکستان ‘ از شمال خاوری و جنوب خاوری به ترتیب به کشورهای ازبکستان و افغانستان ‘ از جنوب به ایران و از غرب به دریای خزر محدود است.
کشور ترکمنستان – نقشه کشور ترکمنستان
__________________________________________
نام رسمی کشور ترکمنستان: جمهوری ترکمنستان
نام محلی کشور ترکمنستان: ترکمنستان
اسامی دیگر کشور ترکمنستان: __
پایتخت کشور ترکمنستان: عشق آباد
تاریخ استقلال کشور ترکمنستان: 1991/10/27 از شوروی
روز ملی کشور ترکمنستان: 27 اکتبر روز استقلال
نوع حکومت کشور ترکمنستان: جمهوری با یک مجلس قانونگذاری از سال 1991
رئیس حکومت: رئیس جمهور مادام العمر ; ژنرال صفر مراد نیازوف ( دبیر کل حزب دموکرات از سال 1990)
رئیس دولت: رئیس جمهور مادام العمر ; ژنرال صفر مراد نیازوف ( دبیر کل حزب دموکرات از سال 1990)
قوه مقننه: قانون اساسی سال 1992 ‘ آخرین تغییرات 1999 ‘ پارلمان ( مجلس ) با 50 عضو به مدت 5 سال
عضویت در سازمانهای بین المللی: سازمان ملل متحد ‘ اونکتاد ‘ یونیسف ‘ فائو ‘ یاا آ ‘ ایبرد ‘ ایکاتو ‘ ایفک ‘ ایلو ‘ ایمف ‘ ایمو ‘ ایتو ‘ یونسکو
یونیدو ‘یوپو ‘ وهو ‘ ویپو ‘ ومو ‘ ویپو ‘ سازمان تجارت جهانی ‘آی آ دب
جمعیت کشور
مساحت کشور ترکمنستان: 488100 کیلومتر مربع ( پنجاه و یکمین کشور جهان)
جمعیت کشور ترکمنستان: 000’500’4 نفر در سال 2000 ( صد و سیزدهمین کشور جهان )
تراکم جمعیت کشور ترکمنستان: 9/2 نفر در کیلومتر مربع
پیش بینی جمعیت(2025): 6/3 میلیون نفر
جمعیت شهری(1998): 45/2%
رشد سالانه جمعیت(2000_1995): 1/8%
زمان دوبرابر شدن جمعیت: 34 سال
توزیع سنی(1998): زیر 15 سال 40/4% 29_15 سال 27/6% 59_30 سال 26/2% بالای 60 سال 5/8%
توزیع جنسی(1998): مرد 49/59% زن 50/41%
امید به زندگی(1999): زنان 69 سال مردان 62 سال
میزان تولد در هر هزار نفر(1999): 27/6 نفر
میزان مرگ و میر در هر هزار نفر(1999): 7 نفر
مرگ و میر کودکان در هر هزار تولد(1999): 53 نفر
رشد طبیعی جمعیت در هر هزار نفر(1999): 20/6 نفر
دلایل عمده مرگ و میر در کشور ترکمنستان
دلایل عمده مرگ و میر در هر صدهزار نفر(1996): بیماریهای دستگاه گردش خون 237/1 نفر بیماریهای دستگاه تنفسی 150/3 نفر بیماریهای عفونی و انگلی 75/5 نفر حوادث و مسموسیت و درگیری 60/1 نفر بافت های بدخیم 56/8 نفر دستگاه گردش گوارش 31/1 نفر
میانگین زایمان زنان بارور(1999): 3/5 نفر
مرگ و میر مادران در هر هزار نفر: 110 نفر
میزان ازدواج در هر هزار نفر: 8/7 مورد
میزان طلاق در هر هزار نفر: 1/5 مورد
نژاد/ملیت(1992): ترکمن 77% ازبک 9/2% روس 6/7% قزاق 2% تاتار 8/.% بقیه 4/3%
دین(1990) کشور ترکمنستان: مسلمان 87% ارتدوکس روسی 2/4% سایر ادیان و بی دین 10/6%
زبان و خط: ترکمنی ( زبان رسمی ) خط: لاتین و سیریلی
شهرهای مهم کشور ترکمنستان (1998): چارجو داش حوض مرو نبیست داغ ترکمن باشی
بنادر مهم کشور ترکمنستان: ترکمن باشی در دریای خزر
اقتصاد و دارایی کشور ترکمنستان
واحد پول کشور ترکمنستان: منات ترکمنستان = 100 تنگه یک دلار = 5200 منات صد منات =154 ریال
درآمد بودجه(1999): 393/1’3 میلیارد منات
هزینه بودجه(1999): 894/3’3 میلیارد منات
تولید ناخالص ملی(1997): 2987 میلیون دلار
منشاء تولید ناخالص ملی(1998): کشاورزی 24/6% صنعت 41/8% خدمات 33/6%
میزان سرمایه گذاری خارجی: ؟
بدهی خارجی(1998): 1731 میلیون دلار
کمک های خارجی 16/6 میلیون دلار
میزان پس انداز ناخالص داخلی نسبت به تولید ناخالص داخلی: ؟
نرخ تورم کشور ترکمنستان
نرخ تورم کشور ترکمنستان: (میانگین سالانه 98-1990 ): 663/4% 1998: 13/5%
محصولات کشاورزی(1999): غلات 1567200 تن دانه پنبه 000’300’1 تن سبزیجات و صیفی جات 400’336 تن میوه 193600 تن
کاربری زمین(1994): کشاورزی 3% مرتع و چمنزار 61/6% جنگل 8/2% سایر موارد 27/2%
تعداد دام زنده(1999): گوسفند و بز 000’025’6 راس گاو 880000 راس خوک 48000 راس
تولید چوب: 000’000’4 متر مکعب
صید ماهی(1997): 8828 تن
تولید مرغ(1999): 000’000’4 قطعه
تولید تخم مرغ(1999): 15900 تن
تولیدات معدنی(1996): گچ 169577 تن سولفات سدیم 30820 تن گوگرد 8112 تن
نیروی کار: جمعیت فعال اقتصادی (1996): 000’680’1 نفر
توزیع نیروی کار: کشاورزی 41% صنعت 21% خدمات 38%
نیروی دفاعی: مدت نظام وظیفه : 18 ماه تعداد نفرات ارتش (1999): 18000 نفر نیروی زمینی 100% سرانه هزینه دفاعی 71 دلار
واردات کشور ترکمنستان: 1137/1 میلیون دلار
صادرات کشور ترکمنستان 614/1 میلیون دلار
تراز بازرگانی کشور ترکمنستان
تراز بازرگانی 1994 1995 1996 1997 1998
میلیون دلار 485+ 536+ 329+ 231- 523-
درصد کل 12/5% 15/4% 10/8% 13% 30%
شاخص قیمت ها و درامدها 1994 1995 1996 1997 1998
شاخص قیمتهای مصرفی 100 1362 7431 27502 32122
شاخص درامد ماهانه 100 739 6334 11282 16163
ویژگیهای خانوار: میانگین اندازه خانوار : 5 نفر
جهانگردی(1998): درآمد : 192 میلیون دلار هزینه شهروندان د رخارج: ؟
حمل و نقل و ارتباطات کشور ترکمنستان
راه(1996): 13700 کیلومتر
راه اهن(1996): 2120 کیلومتر
تعداد اتومبیل(1995): 22000 دستگاه
تعداد کامیون و اتوبوس: 58200 دستگاه
کشتی بالای صد تن: ؟
فرودگاه: 1 فرودگاه با برنامه منظم پروازی
روزنامه: ؟
مجلات ادواری: ؟
کتاب 450 عنوان
رادیو(1997): 1225000 گیرنده رادیویی
تلویزیون(1998): 865000 گیرنده تلویزیونی
تلفن(1998): 354000 خط تلفن
تلفن همراه(1998): 3000 خط
رایانه شخصی: ؟
اینترنت: ؟
آموزش و بهداشت کشور ترکمنستان
سطوح آموزشی تعداد مراکز آموزشی تعداد معلمین تعداد دانش اموزان نسبت دانش آموز به معلم
ابتدایی 1900 900’72 600’940 12/9
متوسطه
فنی و حرفه ای 78 ? 000’26 ?
عالی 15 ? 435’29 ?
میزان با سوادی(1989): افراد بالای 15 سال : 97/7% مردان :98/8% زنان : 96/6%
میزان تحصیلات افراد بالای 25 سال: ابتدایی 13/6% متوسطه 78/1% عالی 8/3%
تعداد پزشک(1995): 13500 نفر
تعداد تخت بیمارستان(): 46000 تخت
تعداد مبتلایان به ایدز: کمتر از صد نفر
تعداد مبتلایان به سل(1997): در هر صدهزار نفر 79/3 نفر
سرانه مصرف روزانه کالری(1998): 2684 کالری مصرف پروتئین : 65 گرم مصرف چربی : 64 گرم
محیط زیست و توسعه انسانی کشور ترکمنستان
میزان جنگل زدائی سالانه: ؟
سرانه کاغذ مصرفی برای چاپ و نوشتن(1997): 1/. کیلوگرم برای هر نفر
تولید سالانه گاز دی اکسید کربن(1996): 34/3 میلیون تن هر نفر 8/3 تن
شاخص توسعه انسانی(1998): 704/. ( صدمین کشور جهان)
__________________________________________________________
اقلیم کشور ترکمنستان
سرزمین ترکمنستان دشت همواری است که در حدود 80 درصد آن را کویر های خشک و غیر قابل کشت در بر گرفته و رودخانه آمو دریا در خاور ‘ کوههای اوستیورت در شمال و کوپت داغ و پاورپامیز در جنوب و دریای خزر و در غرب آن را محصور نموده اند . کوه فیروزه با بلندی 2942 متر که در کوههای کوپت داغ واقع است ‘ بلندترین نقطه ان محسوب می گردد . صحرای قره قوم که حدود 80 درصد نواحی مرکزی ‘ شمالی و شمال خاوری آن را در برگرفته است چشمگیرترین و عمده ترین عارضه درون بومی این کشور به شمار می آید.
رودهای کشور ترکمنستان
رودخانه های آمو دریا و مرغاب و تجن عمده ترین رودهای ترکمنستان هستند و از این بابت خشک ترین سرزمین آسیای مرکزی محسوب می شود . کانال ترکمن باشی یا قره قوم که طول آن به 1120 کیلومتر می رسد ‘ بخشی از آب آمو دریا را به زمینهای جنوب و جنوب غربی ترکمنستان منتقل می کند و کشتزارهای وسیع پنبه کشور مزبور را سیراب می سازد.
اقلیم ترکمنستان بری و خشک است و اختلاف چشمگیر دما در فصول مختلف سال از ویژگیهای اقلیمی آن است و میزان بارندگی آن در جنوب حدود 400 میلی لیتر است و در نواحی شمالی از 80 میلی متر تجاوز نمی کند.
تاریخچه کشور ترکمنستان
از حدود 500 سال قبل از میلاد به این سو ‘ سرزمین ترکمنستان در تصرف امپراتوری های هخامنشی و اشکانیان و ساسانیان بود و بخشی از خاک ایران به شمار می رفت. بین سده های پنجم تا هشتم هیاطله و ترک ها و عرب ها بر ان استیلا یافتند و از سده ششم تا هشتم میلادی در تصرف خلفای عرب بود و در سده های نهم و دهم به تصرف طاهریان و سامانیان درآمد . در اواسط سده یازدهم سلسله سلجوقیان در ترکمنستان تاسیس گردید و تا پایان سده دوازدهم به بخشی از تصرفات خوارزمشاهیان مبدل گردید.
سلجوقیان در کشور ترکمنستان
سلجوقیان دولت نیرومندی را در خراسان بزرگ که ترکمنستان بخشی از ان بود پی ریزی کردند و شهر مرو را به پایتختی کشور خود برگزیدند . در همین ایام بود که اقوام ترکمن ظهور کردند و پس از زد و خوردهای بسیاری که بین آنان به وقوع پیوست ‘ دو سلسله آق قویونلو و قراقویونلو را تاسیس نمودند.
سرزمین ترکمنستان پس از حمله مغول به قلمرو ایلخانان مغول درآمد و سپس زیر سلطه تیموریان قرار گرفت و از سده شانزدهم تا هجدهم تحت نفوذ ازبک ها و خانات خیوه و بخارا درآمد و قسمتهایی هم در تصرف ایران باقی ماند . اقوام ترکمن که در نواحی خشک و بدون آب شمال ترکمنستان به سر می بردند ‘ تحت فشار شرایط نامساعد جوی به نواحی جنوبی مهاجرت کردند و در اطراف رودخانه آمو دریا ساکن شدند .
جنگ بین روسیه و کشور ترکمنستان
از سال 1877 روس ها رسما شروع به مداخله در امور ترکمنستان کردند و با ترکمن ها به جنگ پرداختند ‘ ولی با مقاومت سرسختانه آنان روبرو شدند . سرانجام روس ها در سال 1881 به پیروزی نهایی دست یافتند و نواحی مرکزی و شمالی را به تصرف خود درآوردند . در تصرف نواحی جنوبی و مشرف به مرزهای افغانستان با نیروهای انگلیسی روبرو شدند و پس از مناقشات و گفتگوهای مکرر در سال 1895 مرزهای کنونی و ترکمنستان و افغانستان را با مشارکت انگلیسی ها علامتگذاری کردند و قطعیت بخشیدند و به دنبال آن ترکمنستان و دیگر نواحر ماوراء خزر به جزئی از فرمانداری ترکستان روس مبدل شد.
خودمختاری کشور ترکمنستان
پس از انقلاب اکتبر و روی کار آمدن بولشویک ها ‘ در سال 1918 جمهوری خودمختار ترکستان تشکیل گردید . در ژوئیه سال 1918 ملی گرایان و آزادیخواهان ترکمن دست به شورش زدند و شهر عشق آباد را تصرف نمودند و بولشویک ها را از این ناحیه بیرون راندند و در پی درخواست کمک از انگلستان ‘ نیروهای انگلیسی در عشق آباد مستقر گردیدند ‘ ولی در حمله بولشویک در سال 1920 مقاومت نیاوردند و آنجا را تخلیه کردند و ترکمنستان دوباره به تصرف روس ها درآمد . در 27 اکتبر 1924 جمهوری شوروی سوسیالیستی ترکمنستان تشکیل گردید و نواحی ترکمن نشین بخارا و خوارزم نیز به جمهوری مزبور ملحق شد .
زیان مردمان کشور ترکمنستان از مزارع اشتراکی
در دوره اتحاد شوروی ترکمن ها را از اشتراکی کردن مزارع زیان فراوان دیدند و دولت شوروی نیز اقدامی در جهت صنعتی کردن کشور به عمل نیاورد و تنها به استخراج نفت و گاز آن پرداخت . یکی از مهمترین مسائل فرهنگی ترکمنستان زیان انان بود که تا سال 1990 زبان روسی به عنوان زیان رسمی به کار می رفت و اهمیتی به زبان محلی آنان داده نمی شد .
استقلال کشور ترکمنستان
پس از مطرح شدن سیاستهای گلاسنوست و پروستروئیکای گورپاچف ‘ ترکمنستان در 27 اکتبر سال 1991 اعلام استقلال کرد و حزب دموکرات ترکمنستان جانشین حزب کموونیست گردید . در 18 مه 1992 قانون اساسی آن به تصویب رسید و صفر مراد نیازوف در 2 ژوئن 1992 به ریاست جمهوری ترکمنستان برگزیده شد . ترکمنستان یکی از معدود کشورهای اقماری شوروی سابق است که پس از فروپاشی شوروی دچار آشوب و برادرکشی نشد و پبات سیاسی ان سرمایه گذاران خارجی را به فعالیت در این کشور تحریص نمود و سرمایه گذاری زیادی در صنایع نفت و گاز از سوی سایر کشورها صورت گرفت.
قرارداد خط آهن کشور ترکمنستان
در سال 1993 ترکمنستان به ایران نزدیک شد و خط آهن عشق آباد از طریق سرخس به شبکه راه آهن ایران متصل گردید. نیازوف در انتخابات سال 1994 موقعیت خود را تثبیت کرد . در ژانویه 1995 ترکمنستان ‘ ایران ‘ ترکیه ‘ قزاقستان و روسیه قراردادی برای احداث خطوط لوله و انتقال نفت و گاز به اروپای شرقی به امضاء رساندند و در دسامبر 1997 نخستین خط لوله نفت بین ایران و ترکمنستان اقتتاح شد و نفت و گاز ترکمنستان از طریق ایران و خلیج فارس به بازارهای جهانی امریکا مسافرت کرد و با بیل کلینتون رئیس جمهور امریکا دیدار و مذاکره نمود.
اتنخابات پارلمانی کشور ترکمنستان
در انتخابات پارلمانی سال 1999 ‘ تنها حزب دموکرات ترکمنستان به رهبری نیازوف حق شرکت داشت و پس از تشکیل مجلس جدید ‘ نیازوف از انان خواست که وی را به عنوان رئیس جمهور مادام العمر اعلام نکنند. ترکمنستان در اعتراض به موضع آذربایجان در مورد بهره برداری از منابع نفت دریای خزر ‘ از شرکت در اجلاس سران ترک زبان در باکو خودداری نمود . در پی حملات امریکا و متحدان آن به گروه طالبان در افغانستان ‘ دولت ترکمنستان به عنوان یک کشور بی طرف از ارائه هرگونه همکاری با آن سرباز زد ‘ ولی با سازمان ملل برای کمک رسانی به مردم افغانستان همکاری نمود . اجلاس سران کشورهای حاشیه خزر که در ابتدای سال 2002 در عشق آباد برگزار شد بدون اخذ نتیجه ملموسی پایان یافت.
