کشور تاجیکستان

کشور تاجیکستان                          TAJIKSTAN

تاجیکستان کشوری است در آسیای مرکزی که از هر سو در خشکی محصور است . از شمال به قرقیزستان ‘ از خاور به چین ‘ از جنوب به افغانستان و از غرب و شمال غربی به ازبکسنتان محدود است.

کشور تاجیکستان – نقشه کشور تاجیکستان

__________________________________________

نام رسمی کشور تاجیکستان:            جمهوری تاجیکستان

نام محلی:                                       تاجیکستان

اسامی دیگر:                                   _

پایتخت کشور تاجیکستان:                 دوشنبه

تاریخ استقلال کشور تاجیکستان:       1991/9/9  از شوروی

روز ملی کشور تاجیکستان:              نهم سپتامبر    روز استقلال

نوع حکومت:                                 جمهوری چند حزبی  با 2 مجلس قانونگذاری از سال 1994

رئیس حکومت:                              رئیس جمهور : امامعلی رحمان اف از سال 1992 به مدت 5 سال

رئیس دولت:                                نخست وزیر : عقیل عقیل اف   از سال 1999

قوه مقننه:                                  قانون اساسی سال 1994      آخرین تغییرات 1999  مجلس نمایندگان با 63 عضو و مجلس ملی با 33 عضو به مدت 5 سال

عضویت در سازمانهای بین المللی: سازمان ملل متحد ‘ اونکتاد ‘ یونیسف ‘ فائو ‘ یاا آ ‘ ایبرد ‘ ایکاتو ‘ ایفک ‘ ایلو ‘ ایمف ‘ ایمو ‘ ایتو ‘ یونسکو یونیدو ‘یوپو ‘ وهو ‘ ویپو ‘ ومو ‘ ویپو ‘ ایدب ‘ اکو ‘ سیس ‘ کنفرانس اسلامی ‘ اوسه

                                                       جمعیت کشور تاجیکستان

مساحت کشور تاجیکستان:        143100 کیلومتر مربع ( نود و چهارمین کشور جهان )

جمعیت کشور تاجیکستان:         000’200’6 نفر در سال 2000 ( نود و هفتمین کشور جهان )

تراکم جمعیت:                        43/3 نفر در کیلومتر مربع

پیش بینی جمعیت(2025):      8/9 میلیون نفر

جمعیت شهری(1998):           32/5%

رشد سالانه جمعیت(2000_1995):       1/5%

زمان دوبرابر شدن جمعیت:                 29 سال

توزیع سنی(1998):                           زیر 15 سال 43/8%         29_15 سال 26/8%          59_30 سال  23/3%               بالای 60 سال  6/1%

توزیع جنسی(1998):                       مرد  51/22%  زن 48/78%

امید به زندگی(1999):                     زنان 67/6  سال    مردان 61/2 سال

میزان تولد در هر هزار نفر(1999):     34 نفر

میزان مرگ و میر در هر هزار نفر(1999):   8/6 نفر

مرگ و میر کودکان در هر هزار تولد(1999):  114/8 نفر

رشد طبیعی جمعیت در هر هزار نفر(1999):  25/4 نفر

دلایل عمده مرگ و میر در کشور تاجیکستان

دلایل عمده مرگ و میر در هر صدهزار نفر(1996):     بیماریهای دستگاه گردش خون 225/5 نفر          درگیری و مسمومیت و حوادث  184 نفر                     بیماریهای دستگاه تنفسی  160/6 نفر       بیماریهای عفونی و انگلی 129/9 نفر         بافت های بدخیم  42/3 نفر     بیماریهای دستگاه گوارش  20/9 نفر

میانگین زایمان زنان بارور(1999):                       4/4 نفر

مرگ و میر مادران در هر هزار نفر:                      65 نفر

میزان ازدواج در هر هزار نفر:                            6/8 مورد

میزان طلاق در هر هزار نفر:                            8/. مورد

نژاد/ملیت(1992):                                         تاجیک  62/2%       ازبک  23/1%   روس 9/7%    تاتار 1/4%    قرقیز 1/3%    اوکراینی  7/.% آلمانی 3/.%

دین(1990):                                                  مسلمان سنی  80%     مسلمان شیعه 5%  ارتدوکس روسی 1/5%   یهودی 1/.%   سایر ادیان  و بی دین  13/4%

زبان و خط:                                                  تاجیکی ( زبان رسمی )        خط: لاتین و سیریلی

شهرهای مهم (1998):                                 جنجند          کولاب           قرغان تپه          اوراتپه

بنادر مهم کشور تاجیکستان:                                                    به دریای آزاد دسترسی ندارد

                                              اقتصاد و دارایی کشور  تاجیکستان

واحد پول کشور تاجیکستان:                       سامانی (s) = 100 درهم               1000 روبل تاجیکستان (منسوخ شده )  یک دلار =2/5 سامانی        یک سامانی=3200 ریال

درآمد بودجه(1998):                                  144’115  میلیون روبل تاجیکستان

هزینه بودجه(1998):                                 797’753   میلیون روبل تاجیکستان

تولید ناخالص ملی(1998):                        256’2 میلیون ریال

منشاء تولید ناخالص ملی(1998):             کشاورزی 5/7%          صنعت 29/7%      خدمات 64/6%

میزان سرمایه گذاری خارجی:                  (میانگین سالانه 92_1987) : ؟        (1998): 30 میلیون دلار

بدهی خارجی(1998):                            706/9 میلیون دلار

کمک های خارجی                                105/1+ میلیون دلار

میزان پس انداز ناخالص داخلی نسبت به تولید ناخالص داخلی(1998):        15/2%

نرخ تورم کشور تاجیکستان

نرخ تورم کشور تاجیکستان:                      (میانگین سالانه 92_1987) : ؟            (1998): 30 میلیون دلار

محصولات کشاورزی(1999):                   سبزیجات و صیفی جات 526300 تن      غلات 521000 تن     شیر 302000 تن      سیب زمینی 136000 تن

کاربری زمین(1994):                               کشاورزی 6%        مرتع 24/8%           جنگل 3/8%      سایر موارد 65/4%

تعداد دام زنده(1999):                            گوسفند و بز 000’247’2  راس        گاو 500’911    خوک 2000 راس

تولید چوب:                                           ؟

صید ماهی():                                       285 تن

تولید مرغ(1999):                                600000 قطعه

تولید تخم مرغ(1999):                        6/5 تن

تولیدات معدنی و صنعتی کشور تاجیکستان

تولیدات معدنی(1998):                    آلومنیوم  630’195  تن       سرب 3500 تن     طلا 3/2 تن

تولیدات صنعتی(1996):                 (میلیارد روبل ) فلزات آهنی و غیر آهنی 333’80   منسوجات 023’35   آسیاب غلات 526’23      محصولات نانی 908’16   مواد شیمیایی اساسی 586’7

جواهرات 552’3  میوه و سبزیجات اماده شده 349’2

انرژی/میزان تولید(میزان مصرف): برق (1996): 000’000’000’15 کیلو وات ساعت   زغال سنگ 20000 تن      گاز طبیعی 000’54 متر مکعب

نیروی کار:                                  جمعیت فعال اقتصادی (1998): 000’855’1       نسبت نیروی کار به کل جمعیت 30/4%         میزان مشارکت مردان ( در سنین 16 تا 59 ) مردان 60/3%  زنان 46%

میزان بیکاری : 3%

توزیع نیروی کار:                         کشاورزی  42%      صنعت 21%     خدمات 37%

نیروی دفاعی:                           مدت نظام وظیفه : ؟             تعداد نفرات ارتش 1999: 7000 نفر        نیروی زمینی 100%     سرانه هزینه دفاعی 19 دلار

واردات:                                  731 میلیون دلار

صادرات(1998)                       586 میلیون دلار

تراز بازرگانی کشور تاجیکستان

تراز بازرگانی                                                                 1993                    1994                1995                  1996                   1997               1998

میلیون دلار                                                                   183-                      127-                   59-                   16-                         63-                 145-

درصد کل                                                                     16/7%                 10/2%                3/6%                 1%                        4/1%               11%

شاخص قیمت ها و درامدها                                             1993                     1994                1995                1996                    1997               1998

شاخص قیمتهای مصرفی                                               5/4                        18/4                  100                  298                       511                    ؟

شاخص درآمد ماهانه                                                     22/1                      47/7                   100                  383/7                   680/6                175/1’1

ویژگیهای خانوار: میانگین اندازه خانوار (1989):  6/1 نفر

جهانگردی:                       ؟

                                                                  حمل و نقل و ارتباطات کشور تاجیکستان

راه(1996):                                     13700 کیلومتر

راه اهن(1995):                              474 کیلومتر

تعداد اتومبیل(1996):                       680000 دستگاه

تعداد کامیون و اتوبوس:                    8190 دستگاه

کشتی بالای صد تن:                         ؟

فرودگاه:                                        1 فرودگاه

روزنامه:                                         2 روزنامه در 120000 نسخه

مجلات ادواری:                               11 عنوان

کتاب:                                            132 عنوان

رادیو(1997):                                 850000 گیرنده رادیویی

تلویزیون(1998):                            000’900’1 گیرنده تلویزیونی

تلفن(1998):                                 324’221 خط تلفن

تلفن همراه(1998):                       420 خط

رایانه شخصی:                             ؟

اینترنت:                                       ؟                                                           ؟

                                                  آموزش و بهداشت کشور  تاجیکستان

سطوح آموزشی                              تعداد مراکز آموزشی                      تعداد معلمین                تعداد دانش اموزان                  نسبت دانش آموز به معلم

ابتدایی(1997)                                          3342                                   172’47                           674’638                                         12/5

متوسطه                                                    ?                                      532گ112                        150’688                                          6/1

فنی و حرفه ا                                             ؟                                     ؟                                    482’29                                              ?

عالی                                                       ?                                     ?                                      613’76                                              ?

میزان با سوادی(1995):                                                                   افراد بالای 15 سال    98/7%      مردان 99/3%       زنان 98/1%

میزان تحصیلات افراد بالای 25 سال:                                                   ابتدایی 16/3%         متوسطه  76/2%           عالی 7/5%

تعداد پزشک(1996):                                                                         12456 نفر

تعداد تخت بیمارستان(1996):                                                            43400 تخت

تعداد مبتلایان به ایدز:                                                                       کمتر از صد نفر

تعداد مبتلایان به سل(1997):                                                           در هر صد هزار نفر 30/7 نفر

سرانه مصرف روزانه کالری():                                                          2178 کالری            مصرف پروتئین :54 گرم                 مصرف چربی :24 گرم

محیط زیست و توسعه انسانی کشور تاجیکستان

میزان جنگل زدائی سالانه:                                                              ؟

سرانه کاغذ مصرفی برای چاپ و نوشتن:                                        ؟

تولید سالانه گاز دی اکسید کربن(1996):                                       5/9 میلیون تن

شاخص توسعه انسانی(1998):                                                   663/. ( صد و دهمین کشور جهان)

__________________________________________________________

اقلیم کشور تاجیکستان

سرزمینی است کوهستانی با ارتفاع متوسط 3000 متر که بخش اعظم فلات پامیر را شامل می شود . کوههای زر افشان و آلای و ترکستان نواحی شمالی آن را در بر گرفته و نواحی غربی آن را کوههای قرانگین ‘ حصار ‘ وخش ‘ قراتاو و بابا طاغ زیر پوشش قرار داده و فلات پامیر با ارتفاع حداکثر 7495  متر نواحی جنوبی را شامل است. این قسمت یخچالهای طبیعی فراوان دارد و سرچشمه رود آمو دریا ( جیحون ) را تشکیل می دهد که عمده ترین آنها ریزابه های رود پنج ‘ وخش ‘ مرغاب ‘ سرخاب و زرافشان است و دریاچه قراگل با 360 کیلومتر مربع  بزرگترین عارضه آبی این کشور به شمار می آید.

بلندترین نقاط کشور تاجیکستان

بلندترین نقطه تاجیکستان ‘ قله گارمو با 7495 متر ارتفاع و طویلترین رود ‘ رود پنج با حدود 650 کیلومتر طول می باشد . دره فرغانه که پرجمعیت ترین نواحی تاجیکستان است و در شمال غربی این کشور جای دارد ‘ به صورت زائده ای به درون خاک ازبکستان پیش رفته و صنایع عمده کشور  در آن متمرکز است . اقلیم تاجیکستان بری است و زمستانهای سرد و تابستانهای گرم و خشک دارد. حداکثر بارندگی این کشور مربوط به نواحی غربی آن است.

تاریخچه کشور تاجیکستان

در خدود سال 500 پیش از میلاد ‘ سیبریه جنوبی و آسیای مرکزی منجمله تاجیکستان ‘ یکی از مراکز تمدن آن روز جهان بود . تاجیک ها یا بازماندگان آریایی های اصیل ‘ در واقع ایرانی تبارهایی هستند که خود را از اختلاط و آمیزش  با اقوام مختلف به ویژه مغولان محفوظ داشته اند . در دوران هخامنشیان جزئی از ساتراپ نشین باختریش بود و در زمان اسکندر به تصرف یونانیان درآمد و خاوری ترین سرزمین امپراتوری اسکندر را تشکیل داد .

تصرف کشور تاجیکستان توسط مسلمانان

در سده نهم میلادی به تصرف مسلمانان درآمد و به بخشی از دولت سامانیان مبدل شد و پس از تاخت و تاز  مغولان و تیموریان به تصرف ازبک درآمد . در سده هفدهم تحت امر خانات بخارا ئ خوقند قرار گرفت و در اواخر سده نوزدهم آغاز و سده بیستم به تصرف روسیه تزاری درآمد. در آوریل 1918 بخش شمالی تاجیکستان ‘ توسط بولشویک ها اشغال گردید و به بخشی از جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی ترکستان مبدل گردید.

تصرف کشور تاجیکستان توسط ارتش سرخ

در سال 1921 تحت کنترل امیر بخارا قرار گرفت و سپس به تصرف ارتش سرخ درآمد. در سال 1924 به بخشی از جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان مبدل گردید و در سال 1929 خود به یک جمهوری خودمختار تبدیل شد و خجند از ازبکستان جدا شد و ضمیمه آن گردید و در مقابل شهرهای سمرقند و بخارا به ازبکستان ملحق گردیدند . در تصفیه های استالینی ‘ غالب عناصر بومی حزب کمونیست تاجیکستان تصفیه و از کار بر کنار شدند و روس ها راسا اداره امور آن را عهده دار گردیدند .

اعتراضات در کشور تاجیکستان

در دهه 1970 گرایش های اسلامی و احساسات ضد روسی در آن پدید آمد . با روی کار آمدن میخائیل گورپاچف و سیاست فضای باز ‘ اعتراضات گسترده علیه سیاست های دولت شکل گرفت و لغو سانسور مطبوعات جزء خواسته های مردم قرار گرفت . در ژوئن 1989 درگیریهای شدیدی میان تاجیک ها و ازبک ها در نواحی مرزی میان دو سرزمین به وقوع پیوست و اسکان ارامنه در شهر دوشنبه نیز با واکنش شدید تاجیک ها روبور گردید.

استقلال کشور تاجیکستان

پس از شکست کودتای نافرجام مسکو در ماه اوت 1991 ‘ که دولت تاجیکستان از آن حمایت کرده بود ‘ قهار محکموف رئیس شورای عالی تاجیکستان ار کار کناره گرفت و رحمان نبی یف به جای او نشست . در نهم سپتامبر تاجیکستان استقلال خود را با نام جمهوری ترکمنستان اعلام کرد . رحمان نبی یف فعالیت حزب کمونیست تاجیکستان را ممنوع کرد و در اولین انتخابات عمومی 24 نوامبر 1991 به ریاست جمهوری رسید . در تظاهرات وسیعی که از آوریل 1993 شروع شد و حدود یک ماه به طول کشید مردم خواستار برکناری رحمان نبی یف و برگزاری انتخابات چند حزبی شدند .

ریاست جمهوری اکبر شاه در کشور تاجیکستان

نبی یف در ماه سپتامبر همان سال از کار کناره گرفت و اکبر شاه اسکندروف موقتا رئیس جمهور شد و ادامه تظاهرات و درگیریها منجر به روی کار آمدن امامعلی رحمان اف به عنوان رئیس جمهور موقت گردید و با اصلاح قانون اساسی نظام حکومتی به جمهوری  پارلمانی تغییر یافت .  هواداران امامعلی رحمان اف که از کمونیست ها بودند در دهم دسامبر 1993 شهر دوشنبه را از کنترل نیروهای اسلامی خارج کردند و هزاران نفر آواره گردیدند و گروههایی به افغانستان پناهنده شدند . دولت امامعلی رحمان اف کلیه فعالیتهای ملی و مذهبی را ممنئوع کرد و از انتشار نشریات آنان جلوگیری نمود. گروههای مخالف نیز متقابلا به نبرد مسلحانه روی آوردند و با نیروهای دولتی به نبرد و زد و خورد پرداختند . دولت مرکزی که در مقابل حملات نیروهای مخالف درمانده بود از روسیه و ازبکستان کمک خواست.

جنگ چهارساله داخلی در کشور تاجیکستان

در سال 1994 کوشش های فراوانی از سوی ایران و پاکستان و روسیه به عمل آمد تا مگر میان دولت و مخالفان آن تفاهم و آشتی برقرار شود و تلاش های سازمان ملل متحد نیز منجر به آتش بس موقت اکتبر آن سال گردید ‘ ولی دولت تاجیکستان که در انتخابات نوامبر همان سال مجددا بر سر کار آمده بود ‘ آتش بس را نادیده گرفت و مخالفان دولت نیز انتخابات برگزار شده را مردود و غیر قانونی اعلام داشتند. در فوریه 1996 جمشید کریموف نخست وزیر از کار برکنار شده و یحیی عظیموف به جای او به نخستت وزیری رسید . در ژوئن 1997 براساس پیمان صلحی که در مسکو به امضا ء رسید جنگ داخلی پایان یافت و قرار شد تا 30 درصد اعضای دولت را مخالفان تشکیل دهند .

حمله به مقر ریاست جمهوری کشور تاجیکستان

اما قرار داد مزبور مانع از ادامه جنگ و درگیری به ویژه در شهرهای عمده کشور تاجیکستان نگردید و حمله به مقر ریاست جمهوری بی اعتباری و سستی آن را نشان داد . جنگ چهار ساله داخلی تاجیکستان به مرگ دهها هزار تن و آوارگی و دربدری بیش از 600000 نفر و مهاجرت و پناهنده شدن حدود 300000 تن به افغانستان و روسیه و بعضی دیگر از کشورهای عضو جامعه مشترک المنافع منجر گردید و علاوه بر آن به اقتصاد کشور صدمه فراوان رسلنید و تاجیکستان را به یکی از فقیر ترین و عقب افتاده ترین کشورها عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک المنافع مبدل نمود .

در انتخابات ریاست جمهوری سال 1999 نیز امامعلی رحمان اف به پیروزی رسید . علی رغم پایان جنگ داخلی و مشارکت قسمت اعظم مخالفان در ترکیب دولت ‘ در طی سالهای 1999 تا 2002 اقدامات مسلحانه و ترورهایی بر علیه مقامات اصلی کشور در سطح وزیران صورت گرفته است.